Gọi món thế nào ở một nhà hàng Thượng Hải?

Gọi món ở Thượng Hải hay hỏng ở hình thức của bữa ăn chứ không phải ở ngôn ngữ. Bạn tưởng mình đang gọi phần của mình, nhưng thứ dọn lên lại là mấy đĩa đặt giữa bàn mà ai cũng có thể gắp.

Cái khó là bữa ăn, không phải ngôn ngữ

Đồ ăn Trung Hoa là ăn chung: món là của tất cả mọi người, không có chuyện “đây là phần của tôi”, nên gọi món theo bàn, không theo người.

Kinh nghiệm là mỗi người một món, thêm một món nữa: hai người ba món, bốn người năm món. Nhưng đó là kinh nghiệm, không phải luật: khẩu vị, cỡ đĩa, có canh hay không đều làm con số thay đổi, quán đĩa nhỏ thì hai người gọi bốn món cũng chẳng lạ; thiếu thì gọi thêm giữa bữa, thừa thì chỉ còn nước để lại.

Gọi theo trình tự kiểu châu Âu là dễ hỏng nhất: mỗi người một món khai vị, một món chính, ai ăn phần nấy, thế là trên bàn mỗi người một đĩa thịt, ở giữa trống trơn. Các món cũng được gọi một lượt, món nào làm xong thì dọn món đó.

Thực đơn có cấu trúc: món nguội, món mặn, rau, canh, món ăn no

Thực đơn xếp theo nhóm: món nguội trước, rồi thịt và cá, rồi rau, rồi canh, cuối cùng là cơm và mì. Đại khái đó cũng là thứ tự dọn món, chỉ có điều không nghiêm ngặt.

Một mâm gọi đúng thì mỗi nhóm góp một món, chứ không phải chọn bốn món trong cùng một nhóm. Chỉ gọi món mặn thì không có rau, cũng không có món ăn no; với người Trung Quốc đãi khách, đó không phải là tiết kiệm mà là bữa ăn chưa thành hình. Cơm thường phải gọi riêng, và cũng dọn lên muộn.

Ảnh, số món, và mã trên bàn

Thực đơn có thể không có tiếng Anh; có tiếng Anh cũng có thể dịch rất tệ, dịch thẳng tên món thành những từ không hiểu nổi, chỉ để tham khảo.

Thứ đáng tìm nhất là thực đơn có ảnh, thường gặp nhất ở những khu mua sắm đông khách du lịch, ở chuỗi cửa hàng và tầng ăn uống của trung tâm thương mại; chỉ vào một tấm ảnh và nói “món này” là cách hiệu quả nhất. Không có ảnh cũng có cách: cạnh tên món thường có số, đọc số, hoặc chỉ vào đúng dòng đó trên thực đơn. Không ít nhà hàng đã chuyển sang quét mã gọi món, trên bàn dán một mã, quét rồi chọn trên điện thoại; giao diện có thể chỉ có tiếng Trung, nhưng thường có ảnh.

Ở khâu ngôn ngữ, câu trả lời thực tế nhất là chiếc điện thoại: cài một ứng dụng dịch bằng ảnh chụp, hướng ống kính vào thực đơn. Baidu Translate và Youdao đều hỗ trợ chụp ảnh và gói ngoại tuyến, Pleco là từ điển ngoại tuyến tiêu chuẩn.

Chuyện dị ứng và kiêng khem phải dựa vào thứ viết ra giấy: nhờ khách sạn viết thành một câu tiếng Trung, mang theo người, đưa ra chứ đừng giải thích. Cũng nên biết rằng bếp Trung Quốc có thể hiểu “dị ứng” khác với ở châu Âu, và trong một bếp nhỏ thì việc nhiễm chéo là chuyện thường. Người dị ứng nặng nên hỏi bác sĩ trước khi lên đường.

Dọn món, thanh toán, và khi gọi sai

Món làm xong là dọn, không theo thứ tự, món nguội, món nóng, canh có thể xen kẽ nhau; muốn chậm hơn thì khi gọi nói một câu “dọn từng đợt”, thường sẽ được nhận lời.

Hóa đơn thanh toán cuối bữa, gọi nhân viên ngay tại bàn, hoặc ra quầy thu ngân ở cửa. Mỗi người trả phần mình không phổ biến: thường một người trả cả bàn, những người khác chuyển lại sau. Một số ít nhà hàng cao cấp và nhà hàng trong khách sạn có thêm phụ phí dịch vụ, có thể đã tính vào hóa đơn, quy tắc là phải ghi rõ trước khi gọi món.

Gọi nhầm, khẩu vị không hợp, hay không phải món bạn tưởng, thì nói ngay tại chỗ. Nhà hàng Trung Quốc xử lý mấy chuyện này thoáng hơn khách du lịch tưởng: đổi, trả, làm lại đều thương lượng được, nói càng sớm càng dễ.

Một bữa Trung Hoa bình thường chỉ cần ba thứ: một món mặn, thịt hoặc cá; một món rau; một món ăn no, cơm hoặc mì. Muốn dễ chịu hơn thì thêm một món canh hoặc món nguội. Thứ mà khách du lịch gần như luôn bỏ sót là món rau: thịt đã gọi, cơm đã gọi, còn rau xanh thì quên. Những quy tắc còn lại xem ở hướng dẫn ăn uống và lễ nghĩa.